Arabuluculuk anla\u015fma belgelerinin di\u011fer akit \u00fclkelerde icra edilmesini ve kesin delil etkisi kazanmas\u0131n\u0131 d\u00fczenleyen Arabuluculuk Sonucunda Yap\u0131lan Milletleraras\u0131 Sulh Anla\u015fmalar\u0131 Hakk\u0131nda Birle\u015fmi\u015f Milletler Konvansiyonu TBMM’de 7282 say\u0131l\u0131 Kanunla uygun bulunmu\u015ftur. Uygun bulundu\u011funa dair kanun bug\u00fcn(11.03.2021) Resmi Gazete’de yay\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu sayede Arabuluculuk Sonucunda Yap\u0131lan Milletleraras\u0131 Sulh Anla\u015fmalar\u0131 Hakk\u0131nda Birle\u015fmi\u015f Milletler Konvansiyonu’nun T\u00fcrkiye’de y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girmesi i\u00e7in son bir ad\u0131m kalm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130lgi uygun bulma iradesinin BM Genel Sekreterli\u011fi’ne sunulmas\u0131ndan 6 ay sonra T\u00fcrkiye a\u00e7\u0131s\u0131ndan y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girecektir.<\/p>\n\n\n\n
https:\/\/www.resmigazete.gov.tr\/eskiler\/2021\/03\/20210311-1.htm <\/a><\/p>\n\n\n\n ARABULUCULUK SONUCUNDA YAPILAN M\u0130LLETLERARASI SULH ANLA\u015eMALARI HAKKINDA B\u0130RLE\u015eM\u0130\u015e M\u0130LLETLER KONVANS\u0130YONU<\/strong><\/p>\n\n\n\n A. Giri\u015f<\/strong><\/p>\n\n\n\n Milletleraras\u0131 Arabuluculuk Anla\u015fma Belgelerinin \u0130cras\u0131na \u0130li\u015fkin BM S\u00f6zle\u015fmesi, Birle\u015fmi\u015f Milletler Milletleraras\u0131 Ticaret Hukuku Komisyonu (UNCITRAL) taraf\u0131ndan haz\u0131rlanan yeni bir s\u00f6zle\u015fmedir. Bu s\u00f6zle\u015fme ile birlikte, arabuluculuk anla\u015fma belgelerinin tan\u0131nmas\u0131 ve tenfizi a\u00e7\u0131s\u0131ndan, t\u0131pk\u0131 1958 New York S\u00f6zle\u015fmesinin hakem kararlar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan sa\u011flad\u0131\u011f\u0131na benzer \u015fekilde yeknesak ve etkili bir \u00e7er\u00e7eve sunulmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n B. S\u00f6zle\u015fmenin Amac\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n Singapur s\u00f6zle\u015fmesinin temel amac\u0131, yabanc\u0131l\u0131k unsuru ta\u015f\u0131yan, s\u0131n\u0131r-\u00f6tesi ticar\u00ee uyu\u015fmazl\u0131klar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc konusunda arabuluculu\u011fun yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flamakt\u0131r. S\u00f6zle\u015fme g\u00f6r\u00fc\u015fmeleri s\u0131ras\u0131nda mesele incelenirken, arabuluculu\u011fun ticar\u00ee uyu\u015fmazl\u0131klar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc konusunda yaln\u0131zca h\u0131zl\u0131 ve daha ekonomik de\u011fil, ayn\u0131 zamanda taraflar\u0131n aras\u0131ndaki ili\u015fkinin de korunmas\u0131na hizmet etti\u011fi belirtilmi\u015ftir. Arabuluculuk anla\u015fma belgelerine yabanc\u0131 \u00fclkelerde hukuk\u00ee etki tan\u0131nmas\u0131 konusunda herhangi bir mekanizman\u0131n bulunmay\u0131\u015f\u0131, pek \u00e7ok ticar\u00ee akt\u00f6r a\u00e7\u0131s\u0131ndan arabuluculu\u011fun tercih edilmesi ve kullan\u0131lmas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcnde bir engel te\u015fkil etmektedir. Zira anla\u015fman\u0131n yap\u0131lmas\u0131 i\u00e7in \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde zaman ve emek harcanmas\u0131ndan sonra, kar\u015f\u0131 taraf\u0131n anla\u015fmaya sad\u0131k kalmamas\u0131 halinde, bu defa taraf\u0131n bir kez de dava veya tahkim yoluyla h\u00fck\u00fcm elde etmesi ve bunun i\u00e7in zaman ve emek harcamas\u0131 gerekmektedir. \u00d6zellikle s\u00f6zle\u015fmeye ayk\u0131r\u0131l\u0131k sebebiyle ortaya \u00e7\u0131kan uyu\u015fmazl\u0131klarda, uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131n arabuluculuk anla\u015fma belgesi ile \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmesi ve bunun yabanc\u0131 bir \u00fclkede sadece bir \u201cs\u00f6zle\u015fme\u201d g\u00fcc\u00fcn\u00fc haiz olmas\u0131, yabanc\u0131l\u0131k unsuru i\u00e7eren uyu\u015fmazl\u0131klarda taraflar\u0131 arabuluculu\u011fu tercih etmemeye y\u00f6nlendirmektedir. \u015eirketler, hakem kararlar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan 1958 y\u0131l\u0131ndan beri sa\u011flanan milletleraras\u0131 ge\u00e7erlilik g\u00fcc\u00fcne, arabuluculuk anla\u015fma belgelerinin sahip olmamas\u0131 sebebiyle, arabuluculuk g\u00f6r\u00fc\u015fmelerine kat\u0131lmak istememektedir. Bu y\u00fczden, S\u00f6zle\u015fmenin haz\u0131rlanmas\u0131 ile umulan, 1958 y\u0131l\u0131ndan sonra tahkim yarg\u0131lamas\u0131 ve hakem kararlar\u0131nda ya\u015fanan geli\u015fimin arabuluculuk a\u00e7\u0131s\u0131ndan da ger\u00e7ekle\u015fmesidir.<\/p>\n\n\n\n \u015eirketler, \u00f6zellikle arabuluculuk anla\u015fma belgesinin gere\u011finin yerine getirilmemesi halinde, arabuluculu\u011fun hi\u00e7 ger\u00e7ekle\u015ftirilmedi\u011fi duruma g\u00f6re daha k\u00f6t\u00fc bir duruma d\u00fc\u015fecekleri alg\u0131s\u0131na sahiptir. Zira anla\u015fma i\u00e7in zaman ve emek harcanm\u0131\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen tekrar yarg\u0131lama yoluna gidilmesi gerekece\u011fi i\u00e7in, gereksiz yere zaman ve emek harcanm\u0131\u015f olacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n S\u00f6zle\u015fme, milletleraras\u0131 arabuluculuk anla\u015fma belgelerinin do\u011frudan tenfizini de\u011fil, tan\u0131nmas\u0131 ve tenfizi i\u00e7in s\u00f6zle\u015fmeye ili\u015fkin yarg\u0131lamadan daha etkin olacak bir \u00e7er\u00e7eveyi sa\u011flamaktad\u0131r. S\u00f6zle\u015fmenin zikredilen sonucu sa\u011flamas\u0131 i\u00e7in yap\u0131lan m\u00fczakereler \u00fc\u00e7 y\u0131l s\u00fcrm\u00fc\u015f, 85 \u00fclke ve 35 h\u00fck\u00fcmet-d\u0131\u015f\u0131 organizasyon m\u00fczakerelere kat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n C. S\u00f6zle\u015fmenin Kapsam\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n S\u00f6zle\u015fmenin kapsam\u0131 i\u00e7erisinde de\u011ferlendirilebilmesi i\u00e7in, arabuluculuk anla\u015fma belgesinin \u00e7e\u015fitli kriterleri ta\u015f\u0131mas\u0131 gerekmektedir. Anla\u015fma belgesi, ticar\u00ee ve milletleraras\u0131 bir uyu\u015fmazl\u0131\u011fa ili\u015fkin ger\u00e7ekle\u015ftirilen bir arabuluculuk g\u00f6r\u00fc\u015fmesi sonucunda ortaya \u00e7\u0131kmal\u0131 ve aksi bir \u00f6zel h\u00fckme\/d\u00fczenlemeye yer verilmemelidir.<\/p>\n\n\n\n 1. Arabuluculuk G\u00f6r\u00fc\u015fmesi Sonunda Ortaya \u00c7\u0131kmas\u0131<\/strong><\/a><\/p>\n\n\n\n S\u00f6zle\u015fme\u2019nin 2\u2019nci maddesinin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc f\u0131kras\u0131nda, Milletleraras\u0131 Ticar\u00ee Uzla\u015ft\u0131rma Hakk\u0131nda Model Kanun\u2019da yer alan tan\u0131m \u00e7er\u00e7evesinde arabuluculu\u011fu tan\u0131m\u0131 yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r: taraflara \u00e7\u00f6z\u00fcm dayatma yetkisine sahip olmayan \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ki\u015fi veya ki\u015filerin yard\u0131m\u0131 ile uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131n taraflar\u0131n\u0131n dostane y\u00f6ntemlerle anla\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 s\u00fcreci (a process, irrespective of the expression used or the basis upon which the process is carried out, whereby parties attempt to reach an amicable settlement of their dispute with the assistance of a third person or persons (\u201cthe mediator\u201d) lacking the authority to impose a solution upon the parties to the dispute..<\/em>). Bu noktada vurgulanmas\u0131 gereken husus, taraflar\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirdikleri y\u00f6ntemi nas\u0131l isimlendirdiklerinin bir \u00f6nemi yoktur. \u00d6rne\u011fin, farkl\u0131 hukuk sistemlerindeki farkl\u0131l\u0131klar sebebiyle taraflar bunu arabuluculuk veya uzla\u015ft\u0131rma yahut bir ba\u015fka isimle zikretmi\u015f olabilir.<\/p>\n\n\n\n S\u00f6zle\u015fme haz\u0131rl\u0131k a\u015famas\u0131 s\u0131ras\u0131nda, baz\u0131 taraflar, S\u00f6zle\u015fme\u2019nin yaln\u0131zca belli ve kapsaml\u0131 bir s\u00fcrecin sonunda (structured<\/em>) ortaya \u00e7\u0131kan anla\u015fma belgelerini kapsamas\u0131 gerekti\u011fini ifade etmi\u015f olsa da, kapsaml\u0131 s\u00fcrece ili\u015fkin ikna edici bir tan\u0131m yap\u0131lamamas\u0131 sebebiyle, bu y\u00f6nde bir ifadeye yer verilmemi\u015ftir. Keza arabuluculuk s\u00fcrecinin zorunlu veya ihtiyar\u00ee olmas\u0131, taraflar\u0131n mahkeme yahut hakem taraf\u0131ndan y\u00f6nlendirilmi\u015f olmas\u0131 \u00f6nem ta\u015f\u0131maz.<\/p>\n\n\n\n S\u00f6zle\u015fme, arabuluculuk tan\u0131m\u0131 yaparken, yard\u0131m\u0131ndan istifade edilecek \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ki\u015finin herhangi bir sonu\u00e7 dayatma g\u00fcc\u00fc olmamas\u0131n\u0131 da aram\u0131\u015ft\u0131r. Buna g\u00f6re, arabulucu olarak t\u00e2yin edilen kimsenin, daha sonra ayr\u0131ca hakem olarak belirlenmesi sorun te\u015fkil etmez. Ancak mahkeme i\u00e7i arabuluculukta, h\u00e2kimin arabulucu olarak hareket etmesi sonucu ger\u00e7ekle\u015ftirilen anla\u015fma belgelerinin, hakimin ayr\u0131ca uyu\u015fmazl\u0131k hakk\u0131nda ba\u011flay\u0131c\u0131 karar verebilme yetkisi sebebiyle taraflar\u0131 anla\u015fmaya zorlam\u0131\u015f olabilece\u011fi \u00e7ekincesi sebebiyle S\u00f6zle\u015fme kapsam\u0131na girmedi\u011fi belirtilmektedir.<\/p>\n\n\n\n S\u00f6zle\u015fme, anla\u015fma belgesinin arabuluculuk s\u00fcrecinin sonucunda ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 aramaktad\u0131r. Bu \u00e7er\u00e7evede, arabulucunun s\u00fcrece hangi oranda katk\u0131 sa\u011flad\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00f6nemli olup olmad\u0131\u011f\u0131 sorunu ortaya \u00e7\u0131kar. G\u00f6r\u00fc\u015fmeler s\u0131ras\u0131nda genel kabul, arabulucunun s\u00fcrecin yaln\u0131zca bir a\u015famas\u0131nda olmas\u0131n\u0131n yeterli oldu\u011fu y\u00f6n\u00fcndedir. \u00d6rne\u011fin, arabulucu uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131n yaln\u0131zca bir noktas\u0131nda katk\u0131 sa\u011flam\u0131\u015f ve kalan hususlarda taraflar kendileri anla\u015fm\u0131\u015f olabilir. B\u00f6yle bir durumda ortaya \u00e7\u0131kan anla\u015fma belgesi de b\u00fct\u00fcn\u00fcyle S\u00f6zle\u015fme kapsam\u0131na yer al\u0131r.<\/p>\n\n\n\n \u015eu h\u00e2lde, herhangi bir sonu\u00e7 dayatma g\u00fcc\u00fcne sahip olmayan \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ki\u015finin yard\u0131m\u0131yla taraflar\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirdikleri her t\u00fcrl\u00fc anla\u015fma belgesi, s\u00f6zle\u015fme kapsam\u0131nda de\u011ferlendirilir.<\/p>\n\n\n\n 2. Anla\u015fma Belgesinin Milletleraras\u0131 Nitelik Ta\u015f\u0131mas\u0131<\/strong><\/a><\/p>\n\n\n\n Anla\u015fma belgesinin S\u00f6zle\u015fme kapsam\u0131nda de\u011ferlendirilebilmesi i\u00e7in, arabuluculuk g\u00f6r\u00fc\u015fmeleri sonucundan ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 yeterli de\u011fildir. Ayr\u0131ca anla\u015fma belgesinin milletleraras\u0131 (international<\/em>) nitelik ta\u015f\u0131mas\u0131 gerekir.<\/p>\n\n\n\n Anla\u015fma belgesinin, yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 tarihte milletleraras\u0131 nitelik ta\u015f\u0131mas\u0131 yeterlidir. S\u00fcrecin ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 anda veya s\u00fcre\u00e7 i\u00e7erisindeki durum \u00f6nem ta\u015f\u0131maz.<\/p>\n\n\n\n Anla\u015fma belgesinin milletleraras\u0131 nitelik ta\u015f\u0131y\u0131p ta\u015f\u0131mad\u0131\u011f\u0131, uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131n taraflar\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak belirlenmi\u015ftir. S\u00f6zle\u015fme\u2019nin 1\u2019inci maddesinin birinci f\u0131kras\u0131na g\u00f6re, uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131n her iki taraf\u0131n\u0131n idare merkezleri farkl\u0131 \u00fclkede ise, anla\u015fma belgesi milletleraras\u0131 nitelik ta\u015f\u0131r. Keza, her iki taraf\u0131n idare merkezi ayn\u0131 \u00fclkede olsa bile, anla\u015fma belgesindeki esas edimin ifa edilece\u011fi yer, taraflar\u0131n idare merkezlerinin bulundu\u011fu \u00fclkeden farkl\u0131 bir \u00fclkedeyse veya anla\u015fma belgesi konusu itibariyle ba\u015fka bir \u00fclke ile daha s\u0131k\u0131 ili\u015fki i\u00e7erisinde ise, anla\u015fma belgesi yine milletleraras\u0131 nitelik ta\u015f\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Bu noktada vurgulanmas\u0131 gereken bir husus, tahkime ili\u015fkin New York S\u00f6zle\u015fmesi\u2019nden farkl\u0131 olarak bir \u201carabuluculuk yeri\u201d kavram\u0131 \u00fczerinden arabuluculuk anla\u015fma belgesine milliyet atfedilmesi yoluna gidilmemi\u015ftir. S\u0131n\u0131r-a\u015fan bir arabuluculuk s\u00fcrecinde pek \u00e7ok hukuk sistemi devreye girebilir. Taraflar\u0131n hukuki idare merkezleri iki ayr\u0131 \u00fclkede iken fiilen iki farkl\u0131 \u00fclkede i\u015f yapm\u0131\u015f olabilirler ve be\u015finci bir \u00fclkeden arabulucu t\u00e2yin edilmi\u015f olabilir. \u00c7al\u0131\u015fma grubunda, \u201carabuluculuk yeri\u201d gibi bir kavram\u0131n tercih edilmemesi, \u00f6zellikle daha \u00f6nce kullan\u0131lan \u201ctahkim yeri\u201d kavram\u0131n\u0131n yapay olmas\u0131 ve uygulanacak hukuk a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 sonu\u00e7lardan ka\u00e7\u0131n\u0131lmak istenmesi \u015feklinde ifade edilmi\u015ftir. Bu t\u00fcr bir kabul\u00fcn \u00e7e\u015fitli sonu\u00e7lar\u0131 vard\u0131r:<\/p>\n\n\n\n 1. Bir anla\u015fma belgesinin S\u00f6zle\u015fme kapsam\u0131nda de\u011ferlendirilebilmesi i\u00e7in herhangi bir milli hukuka (\u00f6rne\u011fin sicile kay\u0131tl\u0131 bir arabulucu olmas\u0131, belirli arabuluculuk kurallar\u0131na uyulmas\u0131 gibi) uygun olarak haz\u0131rlanm\u0131\u015f olmas\u0131 \u015fart olmad\u0131\u011f\u0131 gibi, herhangi bir devletin, anla\u015fma belgesinin ilgili di\u011fer hukuk sistemlerinde de sonu\u00e7 do\u011furacak \u015fekilde iptal etmi\u015f olmas\u0131 \u00f6nemli de\u011fildir.<\/p>\n\n\n\n 2. Taraflar ve arabulucu her hal\u00fckarda belli bir \u00fclke hukuk sistemini dikkate alarak s\u00fcreci y\u00fcr\u00fct\u00fcr ve o \u00fclke kurallar\u0131na ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131n yapt\u0131r\u0131mlar\u0131na katlan\u0131r. Ancak bu t\u00fcr ihlaller, anla\u015fma belgesinin ba\u015fka bir \u00fclkede tan\u0131nmas\u0131 ve tenfiz edilmesine engel te\u015fkil etmez.<\/p>\n\n\n\n Bu \u00e7er\u00e7evede, S\u00f6zle\u015fme kapsam\u0131nda anla\u015fma belgelerinin vatans\u0131z (stateless<\/em>) oldu\u011fu kabul edilmelidir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n 3. Anla\u015fma Belgesinin Ticar\u00ee Uyu\u015fmazl\u0131klara \u0130li\u015fkin Olmas\u0131<\/strong><\/a><\/p>\n\n\n\n S\u00f6zle\u015fme kapsam\u0131nda bir anla\u015fma belgesinin tan\u0131n\u0131p tenfiz edilebilmesi i\u00e7in, uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131n ticar\u00ee nitelik ta\u015f\u0131mas\u0131 gerekir. New York S\u00f6zle\u015fmesi\u2019nde oldu\u011fu gibi, burada da ticar\u00ee uyu\u015fmazl\u0131\u011fa tan\u0131m verilmemekle beraber, \u00c7al\u0131\u015fma Grubu\u2019nda t\u0131pk\u0131 New York S\u00f6zle\u015fmesi\u2019nde oldu\u011fu gibi geni\u015f yorumlanmas\u0131 gerekti\u011fi belirtilmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n S\u00f6zle\u015fme a\u00e7\u0131k\u00e7a t\u00fcketici uyu\u015fmazl\u0131klar\u0131n\u0131n kapsam d\u0131\u015f\u0131nda b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r. S\u00f6zle\u015fme\u2019nin 1\u2019inci maddesinin ikinci f\u0131kras\u0131n\u0131n (a) bendine g\u00f6re, ki\u015fisel, ailevi veya ev ihtiya\u00e7lar\u0131 i\u00e7in (t\u00fcketici) yapm\u0131\u015f oldu\u011fu i\u015flemlerden kaynaklanan uyu\u015fmazl\u0131klara ili\u015fkin anla\u015fma belgeleri (Concluded to resolve a dispute arising from transactions engaged in by one of the parties (a consumer) for personal, family or household purposes<\/em>) kapsam d\u0131\u015f\u0131ndad\u0131r. S\u00f6zle\u015fme\u2019de yer alan tan\u0131m dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, Milletleraras\u0131 Mal Sat\u0131m\u0131na \u0130li\u015fkin S\u00f6zle\u015fme (CISG)\u2019nin 2\u2019nci maddesinden esinlenildi\u011fi anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Ancak teredd\u00fctleri gidermek ad\u0131na, madde metninde fakat parantez i\u00e7erisinde \u201ct\u00fcketici\u201d ifadesine yer verilmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n Benzer \u015fekilde, aile hukuku, i\u015f hukuku ve miras hukukuna ili\u015fkin uyu\u015fmazl\u0131klara dair yap\u0131lan anla\u015fma belgeleri de kapsam d\u0131\u015f\u0131nda b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r (m. 2\/II-b).<\/p>\n\n\n\n 4. Kapsam D\u0131\u015f\u0131nda B\u0131rak\u0131lan Anla\u015fma Belgeleri<\/strong><\/a><\/p>\n\n\n\n S\u00f6zle\u015fme\u2019nin 1\u2019inci maddesinin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc f\u0131kras\u0131nda, baz\u0131 anla\u015fma maddeleri kapsam d\u0131\u015f\u0131nda b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Birincisi, mahkeme taraf\u0131ndan onaylanan veya \u015ferh verilen yahut mahkeme \u00f6n\u00fcnde ger\u00e7ekle\u015ftirilen yarg\u0131lama sonucunda ortaya \u00e7\u0131kan anla\u015fma belgeleri<\/u><\/strong>, s\u00f6z konusu \u00fclke hukukuna g\u00f6re mahkeme karar\u0131 gibi icra edilebilir nitelikte ise, S\u00f6zle\u015fme\u2019nin kapsam\u0131 d\u0131\u015f\u0131ndad\u0131r (m. 1\/III-a-i).<\/p>\n\n\n\n \u0130kincisi, ilgili mahkemenin \u00fclkesinde mahkeme karar\u0131 gibi icra edilebilen anla\u015fma belgeleri<\/u><\/strong>kapsam d\u0131\u015f\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Bu \u00e7er\u00e7evede, T\u00fcrk hukuku a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011ferlendirilecek olursa, taraflar\u0131n vekilleri olmaks\u0131z\u0131n yapm\u0131\u015f olduklar\u0131 arabuluculuk anla\u015fma belgesine, mahkemece icra edilebilirlik \u015ferhi verilmesinden sonra, s\u00f6z konusu anla\u015fma belgesi ticar\u00ee uyu\u015fmazl\u0131klara ili\u015fkin olsa bile S\u00f6zle\u015fme kapsam\u0131nda tan\u0131n\u0131p tenfiz edilmesi m\u00fcmk\u00fcn olmaz. Ayr\u0131ca, taraflar\u0131n mahkeme \u00f6n\u00fcnde s\u00fblh olmalar\u0131 ve bunu mahkeme karar\u0131na ge\u00e7irmemeleri halinde ortaya \u00e7\u0131kan anla\u015fma belgesi (kar\u015f. HMK m. 315\/I), S\u00f6zle\u015fme\u2019nin kapsam\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Keza her iki taraf ve vekilinin birlikte kat\u0131lmalar\u0131 suretiyle haz\u0131rlanan anla\u015fma belgeleri, ba\u015fkaca bir i\u015fleme gerek kalmaks\u0131z\u0131n ilam niteli\u011finde kabul edildi\u011finden, bu belgelere de s\u00f6zle\u015fmenin kapsam\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda kalacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n \u00c7al\u0131\u015fma grubu notlar\u0131 dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, s\u00f6z konusu iki istisnan\u0131n \u00f6zellikle Avrupa Birli\u011fi delegasyonunun talebi ile eklendi\u011fi anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Buna g\u00f6re, bir mahkeme taraf\u0131ndan onayland\u0131\u011f\u0131 veya yarg\u0131lama s\u00fcreci i\u00e7erisinde h\u00e2kim \u00f6n\u00fcnde ger\u00e7ekle\u015ftirildi\u011fi i\u00e7in mahkeme karar\u0131 gibi icra edilebilen anla\u015fma belgeleri kapsam d\u0131\u015f\u0131ndad\u0131r. H\u00e2kimin herhangi bir \u015fekilde s\u00fcre\u00e7te yer alm\u0131\u015f olmas\u0131, tek ba\u015f\u0131na kapsam d\u0131\u015f\u0131nda tutulma i\u00e7in yeterli de\u011fildir. \u00d6rne\u011fin, h\u00e2kim taraflar\u0131 arabuluculu\u011fa y\u00f6nlendirmi\u015f olabilir.<\/p>\n\n\n\n G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00fczere, zikredilen istisna, baz\u0131 anla\u015fma belgelerinin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00fclkede mahkeme karar\u0131 gibi icra edilebilmesine ra\u011fmen, di\u011fer \u00fclkelerde ayn\u0131 etkiyi sahip olmamas\u0131 riskini ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Her ne kadar S\u00f6zle\u015fme g\u00f6r\u00fc\u015fmeleri s\u0131ras\u0131nda bu riskin bertaraf edilmesi gerekti\u011fi baz\u0131 \u00fclkelerce belirtilse de, Avrupa Birli\u011fi, \u00f6zellikle 2005 tarihli Yetkiye \u0130li\u015fkin Lahey S\u00f6zle\u015fmesi ve ayn\u0131 proje kapsam\u0131nda tasla\u011f\u0131 haz\u0131rlanan ve 2019 y\u0131l\u0131nda diplomatik temsilcilerin tart\u0131\u015faca\u011f\u0131 hale getirilmesi umulan Kararlara \u0130li\u015fkin S\u00f6zle\u015fme Tasla\u011f\u0131 ile m\u00fckerrer d\u00fczenleme yap\u0131lmamas\u0131 (b\u00f6ylece bir koyundan iki post \u00e7\u0131kar\u0131lmamas\u0131) i\u00e7in mahkeme karar\u0131 gibi icra edilen anla\u015fma belgeleri kapsam d\u0131\u015f\u0131nda b\u0131rak\u0131lmas\u0131n\u0131 savunmu\u015ftur. <\/sup><\/a>Kanaatimizce getirilen bu \u00e7ekince, Singapur S\u00f6zle\u015fmesi\u2019nin daha en ba\u015fta amac\u0131yla \u00f6rt\u00fc\u015fmemektedir. Arabuluculu\u011fun yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 istenmekte ise, arabuluculuk sonucunda ortaya \u00e7\u0131kan anla\u015fma belgesinin, velev ki yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00fclkede mahkemece onayland\u0131\u011f\u0131 veya onun huzurunda yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in il\u00e2m gibi icra edilebilir olsun, daha kuvvetli olmas\u0131 sebebiyle S\u00f6zle\u015fme\u2019nin kapsam\u0131nda olmas\u0131 beklenirdi. Hen\u00fcz haz\u0131rlanamayan ama haz\u0131rlanmas\u0131 umulan Lahey S\u00f6zle\u015fmeleri ile m\u00fckerrerlik yarat\u0131lmas\u0131 \u00e7ekincesine da kat\u0131lamamaktay\u0131z. Arabuluculuk anla\u015fma belgelerinin milletleraras\u0131 alanda tedav\u00fcl\u00fcn\u00fc kolayla\u015ft\u0131ran iki s\u00f6zle\u015fme olmas\u0131, yaln\u0131zca arabuluculu\u011fun yayg\u0131nla\u015fmas\u0131na daha fazla katk\u0131 sa\u011flard\u0131.<\/p>\n\n\n\n Burada vurgulanmas\u0131 gereken bir husus, anla\u015fma belgelerine ili\u015fkin getirilen bu istisna, anla\u015fma belgesinin Singapur S\u00f6zle\u015fmesi kapsam\u0131nda tan\u0131n\u0131p tenfiz edilmesi i\u00e7in bir \u00fclke mahkemesine ibraz edilmi\u015f olmas\u0131 durumunu kapsamamaktad\u0131r. Ba\u015fka bir anlat\u0131mla, yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00fclkede mahkeme karar\u0131 gibi icra edilebilir olmayan bir anla\u015fma belgesi, S\u00f6zle\u015fme kapsam\u0131nda bir \u00fclke mahkemesine ibraz edilerek bu g\u00fcc\u00fc kazanm\u0131\u015f olsa bile, taraf\u00e7a di\u011fer \u00fclkelerde de yine S\u00f6zle\u015fme gere\u011fi tan\u0131n\u0131p tenfiz edilmesi istenebilir.<\/p>\n\n\n\n \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, S\u00f6zle\u015fme\u2019nin 3\u2019\u00fcnc\u00fc maddesinin (b) bendine g\u00f6re, arabuluculuk anla\u015fma belgesi, e\u011fer bir hakem karar\u0131na ge\u00e7irilmi\u015f ve hakem karar\u0131 olarak icra edilebilir nitelikte ise, bu anla\u015fma belgelerinin de S\u00f6zle\u015fme kapsam\u0131nda tan\u0131n\u0131p tenfiz edilmesi m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Bu istisna da New York S\u00f6zle\u015fmesi ile bir m\u00fckerrerlik yarat\u0131lmamas\u0131 amac\u0131yla getirilmi\u015ftir. Ancak yukar\u0131da zikredilen, mahkeme karar\u0131 olarak icra edilebilen anla\u015fma belgelerinden farkl\u0131 olarak, hakem karar\u0131 olarak icra edilebilirlik a\u00e7\u0131s\u0131ndan tahkim yeri hukuku de\u011fil, tan\u0131ma ve tenfiz talebinin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00fclke hukuku dikkate al\u0131n\u0131r.<\/p>\n\n\n\n